درسنامه آموزشی علوم تجربی کلاس اول

نکات آموزشی و فعاليت‌های پيشنهادی

1- بچه‌ها خاک می‌سازند.
- چند تکه آجر شکسته شده (چند تکه گلدان شکسته شده)، چند تکه سنگ آذرين (سنگ پا)، مقداری برگ و ساقه‌های خشک، يک هاون فلزی
- دانش‌آموزان قطعات آجر شکسته يا گلدان شکسته را داخل هاون می‌اندازند و آن‌ها را به خوبی می‌کوبند، تا کاملاً به صورت پودر درآيند. آن‌ها را از هاون خارج کنند.
- سپس تکه‌های سنگ پا (يا سنگ‌های آذرين هوازده) را هم به خوبی بکوبند تا آن‌ها هم به صورت ذرات زبر ريز در آيند. آن‌ها را هم از هاون خارج کنند.
- در آخر برگ‌ها و ساقه‌های خشک را هم داخل هاون می‌کوبند تا ديگر شکل برگ و ساقه نداشته باشند.
حالا همه‌ی مواد را با هم مخلوط می‌کنند و يک خاک خوب درست می‌کنند.
احتمالا برخی از دانش آموزان توضيح می‌دهند که خاک در طبيعت چگونه به وجود می‌آيد.
و اين که خاک بيابان کدام ماده را کم دارند؟ احتمالاً بيشتر دانش آموزان می‌توانند پاسخ دهند خاک جنگل کدام ماده را بيشتر دارند.

2- در 5 ظرف هم شکل خاک بريزيد، کمی خاک‌ها را فشار دهيد.
- ظرف شماره (١) فقط خاک خشک دارد.
- ظرف شماره (٢) خاک کمی مرطوب است.
- ظرف شماره (٣) داخل خاک گياه دارد.
- ظرف شماره (4) خاک خشک
- ظرف شماره (5) خاک خشک

دانش‌آموزی يک بار روی خاک خشک فوت می‌کند، يک بار روی خاک مرطوب و يک بار روی خاک با گياه.
بيشتر دانش آموزان می‌توانند داده‌هايی برای جلوگيری از هدر رفتن خاک پيشنهاد کنند و احتمالا همه می‌دانند چه موقع هوای شهر پر گرد و غبار خواهد شد.

در مرحله ی بعد روی ظرف (4) به آرامی و با آب‌پاش آب می‌ريزيم و بر روی ظرف (5) با شلنگ.
دانش‌آموزان مقايسه می‌کنند.
برخی دانش آموزان به شيب هم اشاره خواهند کرد.
بيشتر دانش آموزان مقايسه را برای بارندگی هم به کار می‌برند.
همه‌ی دانش آموزان می‌گويند، آبياری با شلنگ خاک بيشتری را با خود خواهد برد.
غذای ما و همه‌ی جانوران ديگر به وسيله گياهان درست می‌شود: درست است که ما ممکن است از انواع غذاهای جانوری هم استفاده کنيم ولی به طور غيرمستقيم اين غذاها هم به گياهان وابسته هستند.
کدام جانوران در خاک زندگی می‌کنند: برخی از جانوران به جز خاک محل زندگی ديگری ندارند مانند کرم خاکی ولی برخی جانوران ديگر ممکن است در محل‌های ديگر به جز خاک هم زندگی کنند به طور مثال ممکن است موش داخل تنه‌ی درخت هم زندگی کند.

آيا خاک همه‌ی گلدان‌های خانه‌ی شما بايد شبيه به هم باشد؟ بايد توجه کنيد که معمولاً گياهان آپارتمانی را از محل‌های مختلف تهيه می‌کنند به طور مثال برخی از گياهان در خاک‌های رسی خوب رشد می‌کنند و هميشه بايد محيط خاکی آن‌ها گلی باشد، برخی از گياهان در خاک‌هايی که آبکشی خوبی لازم دارند (خاک، ماسه و شن فراوان داشته باشد) برخی به کود فراوان نياز دارند. بنابراين برخی از دانش آموزان می‌توانند به اين موارد اشاره کنند و همه‌ی دانش آموزان لازم نيست که همه‌ی اين موارد را بدانند محصولات کشاورزی هم به همين طريق است مثلاً در زمينی که برنج می‌کارند نمی‌شود سيب زمينی کاشت.

آب از کدام خاک زودتر عبور می‌کند؟ عبور کردن آب از خاک به ميزان فضاهای خالی خاک وابسته است تقريباً بيشتر دانش آموزان بايد به اين مورد اشاره کنند ولی بايد توجه داشته باشيد که ميزان فضاهای خالی يک شرط است ولی اگر اين فضاها به هم راه نداشته باشند (مانند سنگ پا) آنوفت آب از خاک عبور نخواهد کرد بنابراين شرط لازم اين است که فضاها به هم مرتبط باشند اين موضوع را فقط تعداد اندکی اشاره می‌کنند (به هنگام ارزشيابی مورد توجه قرار دهيد) مسلماً کشاورزان قبل از کشت دانه‌ها زمين را شخم می‌زنند تا بين ذرات خاک فضای خالی ايجاد شود تا آب و هوا به خوبی از آن عبور کند. انتظار می‌رود بيشتر دانش آموزان به اين موضوع اشاره کنند.

توجه داشته باشيد در اين آزمايش ليوان‌ها را از داخل به بيرون با ميخ داغ سوراخ کنيد. اگر از خارج به داخل سوراخ کنيد ممکن است لبه‌های محل سوراخ از خروج آب جلوگيری کنند.

بهتر است خود شما در انتخاب خاک‌ها دخالت کنيد تا آزمايش نتيجه‌ی بهتری داشته باشد. مثلاً خاک رس نسبتاً خالص، ماسه‌ی خالص و مخلوطی از رس و ماسه را انتخاب کنيد تا دانش‌آموزان موضوع را بهتر درک کنند.
خاک استفاده زيادی برای ما دارد: برخی وسايل خانه با خاک ساخته می‌شوند، سپس آن‌ها را در کوره می‌پزند و رنگ آميزی می‌کنند و دوباره می‌پزند (قندان- ظروف چينی، کاسه‌ی توالت، دستشويی، سراميک) به اين موارد تقريباً بيشتر دانش آموزان اشاره خواهند کرد. برای کارهای بهتر و ظريف‌تر بهتر است از گل آماده استفاده کنيد.

فعاليت پيشنهادی شماره (1)
توجه داشته باشيد يک خاک خوب کشاورزی يا باغچه يا گلدان بايد نسبتی مساوی از رس، ماسه و گياخاک باشد. گياخاک همان باقيمانده‌ی اجزای گياهان و جانوران است که طوری تغيير کرده باشد که ديگر گياه و جانور بودن را در آن تشخيص ندهيم در اين آزمايش از تکه‌های گلدان‌های شکسته يا آجر برای تهيه‌ی رس استفاده می‌کنيم از سنگ پا برای توليد ماسه و شن و ساقه و برگ خشک را برای قسمت آلی خاک يا همان گياخاک در نظر گرفته‌ايم. در خود فعاليت به ارزشيابی اشاره شده است.

فعاليت پيشنهادی شماره (2)
هدف از اين فعاليت چگونگی از بين رفتن خاک (باد، بارندگی شديد) و راه‌های نگه‌داری از خاک (پوشش گياهی) است.
بهتر است به هنگام آبياری با آب پاش و شلنگ يکبار ظرف‌ها را تخت و يکبار شيب‌دار قرار دهيد و نقش شيب را هم بيان کنيد.
اين آزمايش را بيرون از کلاسی انجام دهيد، تا گل درست شده کلاس و ميز را آلوده نکند.
بهتر است از قبل داخل يک ظرف مقداری ماش يا عدس بکاريد.